Historica Olomucensia vol. 56 (2019), 87-107 | DOI: 10.5507/ho.2019.004

Pastor Andrzej Krzywoń (Andreas Krzywon), Moravian-Silesian Superintendent, and His Attitude towards National Issues

Michael Morys-Twarowski
Polskie Towarzystwo Historyczne, Oddział w Cieszynie, ul. Mennicza 46, 43-400 Cieszyn, Polska

Keywords: Cieszyn Silesia, protestantism, Austria-Hungary, nation studies

The article presents a biography of Andrzej Krzywoń (1844-1911), a pastor in Międzyrzecze and Skoczów in Cieszyn Silesia, a Silesian senior, and from 1909 a Moravian-Silesian superintendent. He was one of the most important figures in the The Evangelical Church of the Augsburg Confession in the Habsburg Empire at the beginning of the 20th century. I pay special attention to his attitude towards national issues. Krzywoń came from an ethnically Polish family, he studied in Vienna and Heidelberg. After returning to Cieszyn Silesia, he became involved with the (pro)German faction, similarly to most pastors in the region. In elections for Silesian senior he even obtained the support of proponents of the Polish national movement. After being elected in 1909 as Moravian-Silesian superintendent, he abandoned political neutrality and actively combated the Polish national movement.
His biography is an example of the radicalization of political moods in the Habsburg Empire. It also illustrates the attitudes of the majority of Lutheran pastors in Cieszyn Silesia. Until now, there was a conviction among researchers that that in this region, Lutherans in general supported the Polish national movement, and the Catholics supported the German party.

Published: June 11, 2019  Show citation

ACS AIP APA ASA Harvard Chicago Chicago Notes IEEE ISO690 MLA NLM Turabian Vancouver
Morys-Twarowski, M. (2019). Pastor Andrzej Krzywoń (Andreas Krzywon), Moravian-Silesian Superintendent, and His Attitude towards National Issues. Historica Olomucensia, 56(vol. 56), 87-107. doi: 10.5507/ho.2019.004
Share...
Download citation
  • BibTeX (.bib)
  • Bookends (.ris)
  • EasyBib (.ris)
  • EndNote (.enw)
  • EndNote 8 (.xml)
  • ISI WoS (.isi)
  • Medlars (.medlars)
  • Mendeley (.ris)
  • MODS (.xml)
  • Papers (.ris)
  • RefWorks (.txt)
  • RefManager (.ris)
  • RIS (.ris)
  • MS Word (.xml)
  • Zotero (.ris)

    • References

    1. Stauter-Halsted, Keely: The Genesis of Peasant National Identity in Austrian Poland, 1848-1914. Ithaca (New York) - London 2001.
    2. Bończa-Tomaszewski, Nikodem: Polskojęzyczni chłopi? Podstawowe problemy nowoczesnej historii chłopów polskich. Kwartalnik Historyczny, 112, 2005, 2, pp. 91-111.
    3. Łuczewski, Michał: Odwieczny naród. Polak i katolik w Żmiącej. Toruń 2012.
    4. Gawrecki, Dan: Úvod. In: Gawrecki, Dan (ed.): Dějiny Českého Slezska 1740-2000. Vol. 1. Opava 2003, pp. 7-19.
    5. Gawrecki, Dan: Granice i zmiany przynależności Śląska Cieszyńskiego do 1918 r. In: Spyra, Janusz (ed.): Śląsk Cieszyński. Granice - przynależność - tożsamość. Cieszyn 2008, pp. 15-24.
    6. Piątkowski, Kazimierz: Stosunki narodowościowe w Księstwie Cieszyńskim. Cieszyn 1918.
    7. Nowak, Krzysztof: Przemiany prawno-administracyjne, demograficzne, społeczno-zawodowe i narodowościowe. In: Nowak, Krzysztof - Panic, Idzi (ed.): Śląsk Cieszyński od Wiosny Ludów do I wojny światowej (1848-1918). Cieszyn 2013, p. 18.
    8. Gawrecki, Dan: Jazyk a národnost ve sčítáních lidu na Těšínsku v letech 1880-1930. Český Těšín 2017.
    9. Bevölkerung und Viehstand der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder dann der Militärgrenze nach der Zählung vom 31. Dezember 1869. Vol. 1. Wien 1871.
    10. Morys-Twarowski, Michael: Stosunki wyznaniowe. In: Nowak, Krzysztof - Panic, Idzi (ed.): Śląsk Cieszyński od Wiosny Ludów do I wojny światowej (1848-1918). Cieszyn 2013, p. 302.
    11. Wanatowicz, Maria Wanda (ed.): Józef Chlebowczyk - badacz procesów narodotwórczych w Europie XIX i XX wieku. Katowice 2007.
    12. Gumplowicz, Ludwik: Rocznik Ewangelicki. Dziennik Literacki, 47, 13 June 1862. Also available on-line in: http://gams.uni-graz.at/archive/objects/o:lge-0f/methods/sdef:TEI/getPDF [accessed 26 Oct. 2017].
    13. Kubica-Heller, Grażyna: Luteranie na Śląsku Cieszyńskim. Studium historyczno-socjologiczne. Bielsko-Biała 1996.
    14. Kisielewicz, Danuta: Kontynuowanie rodowych tradycji w polskich dążeniach i społecznych postawach śląsko-cieszyńskiego rodu Michejdów w XIX i XX wieku. In: Dawid, Adriana - Maziarz, Antoni (ed.): Rodzina na Śląsku w XIX i na początku XX wieku. Opole 2011, pp. 190-191.
    15. Morys-Twarowski, Michael: Jan Szygut - nauczyciel i działacz polityczny ze Śląska Cieszyńskiego. Wieki Stare i Nowe, 6 (11), 2014, p. 111.
    16. Stegner, Tadeusz: Bóg, protestantyzm, Polska. Biografia pastora Leopolda Marcina Otto (1819-1882). Gdańsk 2000.
    17. Maszewska, Ewa - Michejda-Pinno, Barbara - Michejda, Joanna (ed.): O większą sprawę. Ks. Franciszek Michejda (1848-1921). Katowice - Bielsko Biała 2003.
    18. Stegner, Tadeusz: Pastor Teodor Haase na Śląsku Cieszyńskim. Przyczynek do dziejów protestantyzmu w XIX wieku. In: Górny, Marek (ed.): Od Franciszka Józefa do małych ojczyzn. Tom poświęcony pamięci Zbigniewa Frasa. Wrocław 2002, pp. 31-45.
    19. Schwarz, Karl: Superintendent Theodor Haase - ein Protestant aus dem Teschenerland. Aus Anlass seines 100. Todestages. In: Czyż, Renata - Gojniczek, Wacław - Spratek, Daniel (ed.): Trzysta lat tolerancji na Śląsku Cieszyńskim. W trzystulecie założenia kościoła Jezusowego w Cieszynie. Cieszyn 2010, pp. 206-225.
    20. Elektroniczny Słownik Biograficzny Śląska Cieszyńskiego. In: http://slownik.kc-cieszyn.pl/index.php/content,592/ [accessed 27 Oct. 2017].
    21. Kneifel, Eduard: Die Pastoren der Evangelisch-Augsburgischen Kirchen in Polen. Eging 1968.
    22. Broda, Jan: Dzieje parafii diecezji cieszyńskiej. Cieszyn 1978.
    23. Neumann, Karl Walter: Die Gründung der evangelischen Kirchengemeinde Skotschau und ihre Pastoren bis 1945. In: Neumann, Karl Walter (ed.): Skotschau in Ostschlesien. Geschichte - Erinnerung - Dokumentation, [s.l.] 1984, pp. 155-158.
    24. Golec, Józef - Bojda, Stefania: Słownik biograficzny ziemi cieszyńskiej. Vol. 3. Cieszyn 1998.
    25. Ness, Dietmar: Schlesisches Pfarrerbuch. Vol. 5. Leipzig 2015.
    26. Michejda, Karol: Dzieje Kościoła Ewangelickiego w Księstwie Cieszyńskim, Cieszyn 1909.
    27. Michejda, Karol: Dzieje Kościoła ewangelickiego w księstwie cieszyńskim (od reformacji do roku 1909). In: Z historii Kościoła ewangelickiego na Śląsku Cieszyńskim. Katowice 1992.
    28. Wagner, Oskar: Mutterkirche Vieler Länder. Geschichte der Evangelischen Kirche in Herzogtum Teschen 1545-1918/1920. Hannover 1967.
    29. Kocur, Alfred: Z dziejów szkolnictwa w Żukowie Górnym. Zwrot 11 (348), November 1978, p. 51.
    30. Kubacz, Adam: Wpływ reform terezjańskich i józefińskich na rozwój szkolnictwa na Śląsku Cieszyńskim. In: Spyra, Janusz (ed.): Książka - biblioteka - szkoła w kulturze Śląska Cieszyńskiego. Cieszyn 2001, p. 150.
    31. Kotula, Karol: Jan Śliwka, pionier polskiego szkolnictwa na Śląsku Cieszyńskim. Warszawa 1933.
    32. Karpiniec, Rudolf: Włościańskie zwyczaje spadkowe na Śląsku Cieszyńskim. Warszawa 1928.
    33. Sójka-Zielińska, Katarzyna: Prawne problemy podziału gruntów chłopskich w Galicji na tle austriackiego ustawodawstwa agrarnego. Warszawa 1966.
    34. Szlaur-Bujok, Maria: Wiślanie w szeregach nauczycielstwa szkół ludowych do 1918 roku, Rocznik Wiślański, Vol. 3, 2011, p. 18.
    35. Na starym ligockim cmentarzu. Wspomnienie starego Sabelli. Kalendarz Ewangelicki, 48, 1929, p. 86.
    36. Panic, Idzi: Język mieszkańców Śląska Cieszyńskiego od średniowiecza do połowy XIX wieku. Cieszyn 2016.
    37. Toepke, Gustav (ed.): Die Matrikel der Universität Heidelberg. Vol. 6 (1846-1870). Heidelberg 1907.
    38. Pogląd na stan i sprawy ewangelickiego zboru Cieszyńskiego w ostatnich latach. Cieszyn 1869.
    39. Buława, Edward: Jan Śliwka - droga do ruchu polskiego (Część II). Pamiętnik Cieszyński, 12, 1997, p. 57.
    40. Schwarz, Karl: Eine Kirchenpolitische Affaire in Teschen. Johann Borbis vs. Samuel Schneider/Theodor Karl Haase. In: Meyer, Dietrich (ed.): Erinnertes Erbe. Beiträge zur schlesischen Kirchengeschichte. Festschrift für Christian-Erdmann Scott. Mainz 2002 (Studien zur schlesischen und Oberlausitzer Kirchengeschichte" 8), pp. 257-269.
    41. Szotek, Halina: Skoczów. Szkice do monografii. Skoczów 2017.
    42. Broda, Paweł: Na uczczenie drogiej pamiątki ks. Pawła Wałacha, bywałego ewang. proboszcza w Jaworzu, [s.l.] 1907.
    43. Grim, Emanuel: Paweł Stalmach. Jego życie i działalność w świetle prawdy. Cieszyn 1910.
    44. Ławrusewicz, Izabela: Stereotyp Polaka-katolika w świetle polskiej prasy Śląska Cieszyńskiego (druga połowa XIX w.). Sobótka. Śląski Kwartalnik Historyczny, 65, 2010, 1, pp. 21-36.
    45. Spyra, Janusz: Polacy w oczach Polaków. "Czarna legenda" Galicji i jej mieszkańców w świadomości Polaków ze Śląska Cieszyńskiego przed pierwszą wojną światową. In: Łazuga, Waldemar - Paczos, Sebastian (ed.): Między polityką, historią a pamięcią historyczną. Studia dziejów Polski okresu porozbiorowego. Poznań 2015, pp. 267-276.
    46. Homola-Skąpska, Irena: "Tygodnik Cieszyński" i "Gwiazdka Cieszyńska" pod redakcją Pawła Stalmacha 1848-1887. Katowice-Kraków 1968.
    47. Zahradnik, Stanisław: Czasopiśmiennictwo w języku polskim na terenach Czechosłowacji 1848-1938. Opole 1989.
    48. Buława, Edward: Pierwsi szermierze ruchu narodowego na Śląsku Cieszyńskim. Cieszyn 1998.
    49. Bogus, Marzena: Kotulowie i ich działania oświatowe na Śląsku Cieszyńskim w XIX i XX wieku. Ostrava 2006.
    50. Danel, Robert (ed.): Polskości bastion. Szkice z przeszłości Macierzy. Cieszyn 1985.
    51. Šústková, Hana: Biografický slovník poslanců slezského zemského sněmu v Opavě (1861-1918). Ostrava 2006 (Biografický slovník Slezska a severní Moravy. Nová řada 8 (20) - Supplementum).
    52. Dobrowolski, Piotr: Ugrupowania i kierunki separatystyczne na Górnym Śląsku i w Cieszyńskiem w latach 1918-1939. Warszawa - Kraków 1972.
    53. Gawrecki, Dan: Náboženské vyznání a polské národní hnutí na těšínském venkově v "dlouhém" 19. století. Těšínsko 61, 2018, 2, p. 33-34.
    54. Ławrusewicz, Izabela: Wybory pastorów ewangelickich w drugiej połowie XIX w. w świetle polskiej prasy Śląska Cieszyńskiego. Sobótka. Śląski Kwartalnik Historyczny, 68, 2013, pp. 35-36.
    55. Buzek, Andrzej: Z ziemi piastowskiej. Warszawa 1963.
    56. Broda, Jan: Parafia ewangelicko-augsburska w Skoczowie. In: Biszorski, Edward (ed.): Dzieje Skoczowa od zarania do współczesności. 2nd edition. Skoczów 1993, p. 75.
    57. Gruchała, Janusz - Nowak, Krzysztof: Dzieje polityczne. In: Nowak, Krzysztof - Panic, Idzi (ed.): Śląsk Cieszyński od Wiosny Ludów do I wojny światowej (1848-1918). Cieszyn 2013, pp. 102-103, 118.

    This is an open access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License (CC BY-SA 4.0), which permits use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original publication is properly cited. No use, distribution or reproduction is permitted which does not comply with these terms.


    Return to the content